पितरांच्या स्मरणार्थ आणि तृप्तीसाठी श्रद्धेने केलेला विधी म्हणजे श्राद्ध. भविष्य आणि मत्स्य पुराणांमध्ये श्राद्धाचे वेगवेगळे प्रकार सांगितले आहेत. कोणते श्राद्ध कधी करावे आणि त्याचे फळ काय, ते खालील तक्त्यात पाहा.
शास्त्रानुसार श्राद्धाचे मुख्य प्रकार (भविष्य व मत्स्य पुराणानुसार)
| श्राद्धाचा प्रकार | कधी करावे? / शास्त्र काय सांगते? | मुख्य लाभ / फळ |
|---|---|---|
| १. नित्य श्राद्ध | दररोज किंवा प्रत्येक अमावास्येला फक्त जल-तिळाने. | पितरांची रोजची तृप्ती, घरातील क्लेश दूर होतात. |
| २. नैमित्तिक श्राद्ध | वर्षातून एकदा पूर्वजांच्या तिथीला (एकोद्दिष्ट). | पितृऋणातून मुक्ती आणि कुटुंबाला स्थैर्य लाभते. |
| ३. काम्य श्राद्ध | विशिष्ट नक्षत्र (उदा. कृत्तिका, रोहिणी) किंवा इच्छित फलासाठी. | संपत्ती, व्यापार वृद्धी आणि आरोग्याची प्राप्ती होते. |
| ४. वृद्धी (नांदी) श्राद्ध | लग्न, मौंज किंवा अपत्यजन्मासारख्या शुभ प्रसंगी. | पूर्वजांचे शुभ आशीर्वाद मिळतात, विघ्ने दूर होतात. |
| ५. सपिंडन श्राद्ध | मृत्यूच्या १२ व्‍या दिवशी किंवा वर्षभराने. | मृतात्म्याला 'पितृलोकात' कायमचे स्थान मिळते. |
| ६. पार्वण श्राद्ध | पितृ पंधरावड्यात किंवा महालय काळात. | तीन पिढ्यांमधील सर्व पितर एकाच वेळी तृप्त होतात. |
| ७. कर्मांग / दैविक श्राद्ध | संस्कार विधी किंवा देवांच्या पूजेच्या सुरुवातीला. | मुख्य पूजेला पवित्रता आणि सिद्धी प्राप्त होते. |
श्राद्ध व तर्पण विधींची दक्षिणा
परवडणाऱ्या दरातनारायण बली, नागबली व त्रिपिंडी वगळून इतर श्राद्ध व तर्पण विधी. प्रत्येक विधीचे संपूर्ण साहित्य त्याच्या पानावर दिले आहे.
इतर पितृ विधी
त्रिपिंडी श्राद्ध, वर्षश्राद्ध, नारायण नागबली, महालय श्राद्ध आणि काशी येथील पिंडदान हे विधीही उपलब्ध आहेत.
हा लेख शेअर करा: WhatsApp