नाशिकजवळील श्री क्षेत्र त्र्यंबकेश्वर हे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. महादेवाचे स्वयंभू स्थान असल्याने पितृदोष, काळसर्प दोष आणि पूर्वजांच्या आत्मशांतीसाठीचे काही विशेष विधी येथेच केले जातात.
१. नारायण नागबली पूजा
पितृदोष निवारण, संतती प्राप्तीतील अडथळे दूर करण्यासाठी आणि अपघाती मृत्यू झालेल्या पूर्वजांच्या आत्मशांतीसाठी हा ३ दिवसांचा विधी केला जातो. यात नारायण बली व नागबली अशी दोन स्वतंत्र होम कुंडे, सोन्याचा नाग (प्रतिमा), नवीन ३ धोतर व ३ लुगडी आणि तीन दिवस पिंडदान यांचा समावेश असतो.
२. काळसर्प शांती पूजा
पत्रिकेत राशीनुसार असलेल्या काळसर्प दोषाचे निवारण करून नोकरी, विवाह आणि आरोग्यातील अडथळे दूर करण्यासाठी ही पूजा केली जाते. चांदीचे किंवा तांब्याचे नाग-नागीण जोड, राहूसाठी काळे वस्त्र, नऊ ग्रहांचे कापड आणि राहु-केतू समिधा हे या विधीचे विशेष साहित्य आहे.
३. त्रिपिंडी श्राद्ध
तीन पिढ्यांतील अतृप्त पूर्वजांचे क्लेश दूर करून कुटुंबाला लागलेला पितृशाप नष्ट करण्यासाठी त्रिपिंडी श्राद्ध केले जाते. यात सात्त्विक, राजस आणि तामस पिंडांसाठी तीन स्वतंत्र ताम्हणे आणि पांढरे, लाल व काळे अशा तीन रंगांचे कापड वापरले जाते.
दक्षिणा तुलना
त्र्यंबकेश्वर येथील इतर महा-अनुष्ठान
याशिवाय त्र्यंबकेश्वर येथे शिवमहापुराण ज्ञानयज्ञ, वैदिक महारुद्र स्वाहाकार याग, अतिरुद्र महायज्ञ, महामृत्युंजय अनुष्ठान आणि महालय श्राद्ध असे विधी वैयक्तिक तसेच सामूहिक स्वरूपात करता येतात. सामूहिक सहभागात अनेक कुटुंबे एकत्र बसतात, त्यामुळे खर्च कमी होतो.
जाण्यापूर्वी लक्षात ठेवा
- मुख्य यजमानाचे आधार कार्ड सोबत असणे बंधनकारक आहे.
- त्र्यंबकेश्वर येथील पूजा रद्द करून परतावा मिळत नाही; मात्र तारीख व वेळ बदलून घेता येते.
- ही सेवा केवळ पूजा विधी व पौरोहित्यासाठी आहे — देवस्थानचे व्ही.आय.पी. दर्शन किंवा दर्शन पास यात समाविष्ट नाही.
- त्र्यंबकेश्वर व्यतिरिक्त इतरत्र करायचे असल्यास नारायण बली पूजा (सामान्य) आणि त्रिपिंडी श्राद्ध (स्थानिक) हे पर्याय उपलब्ध आहेत.